“ดีนะที่ไม่มีใครเป็นอะไร”… แต่ความสนุกเกือบกลายเป็นโศกนาฏกรรม! ไขปมทางวิศวกรรม ทำไมพื้นชั่วคราวกลางคอนเสิร์ต farewell อัสนี-วสันต์ถึง “ยุบตัว”?
เหตุการณ์พื้นที่นั่งชมคอนเสิร์ตอัสนี-วสันต์ ยุบตัวลงมาเมื่อคืนวันที่ 2 กันยายนที่ผ่านมา กลายเป็นภาพที่ทำเอาหลายคนใจหายวาบ แม้เบื้องต้นจะไม่มีรายงานผู้ได้รับบาดเจ็บจนทุกคนต้องถอนหายใจด้วยความโล่งอก แต่คำถามตัวโตๆ ที่ตามมาทันทีคือ โครงสร้างที่รองรับคนนับร้อยนับพันยุบตัวลงมาได้อย่างไร?
หลายคนเข้าใจผิดคิดว่า “พื้นอาคารทรุด” แต่ในความเป็นจริง ศ.ดร.อมร พิมานมาศ นายกสมาคมวิศวกรโครงสร้างแห่งประเทศไทย และอาจารย์ประจำคณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ได้ชี้แจงข้อเท็จจริงว่า พื้นถาวรของอาคารไม่ได้พังลงไปแม้แต่น้อย แต่ส่วนที่ยุบตัวคือ “พื้นที่นั่งยกระดับชั่วคราว” ซึ่งเป็นโครงเหล็กหรือนั่งร้านที่นำมาประกอบติดตั้งเฉพาะกิจ เพื่อให้ผู้ชมมองเห็นเวทีได้ชัดเจนขึ้น
เมื่อเป็นเพียง “โครงสร้างชั่วคราว” ปัญหาจึงไม่ได้อยู่ที่ฐานรากของตึก แต่มันซ่อนอยู่ใน 3 ปมวิศวกรรมสำคัญ ที่อาจเป็นต้นเหตุของการยุบตัวครั้งนี้:
1.นั่งร้านไม่สมบูรณ์: ขาดค้ำยัน จุดยึดหลุด หรือฐานทรุด
การที่นั่งร้านเหล็กจะยืนหยัดรับน้ำหนักได้ ไม่ได้ขึ้นอยู่กับแค่ “จำนวนเสา” เท่านั้น แต่อยู่ที่ความสมบูรณ์ของชิ้นส่วนและการติดตั้ง
-ชิ้นส่วนเหล็กต้องตรง ไม่งอหรือเป็นสนิม
-จุดยึดระหว่างขากับคานต้องล็อกแน่นครบทุกจุด
-ฐานรองด้านล่างต้องมีแผ่นรองรับเฉพาะ (Jack Base) เพื่อกระจายน้ำหนัก
ที่สำคัญที่สุดคือ “ค้ำยันยึดโยงแนวทแยง” หากช่างติดตั้งใส่อุปกรณ์เหล่านี้ไม่ครบ เมื่อมีน้ำหนักกดทับ โครงสร้างจะเสียเสถียรภาพ เกิดการเซ เอียง และพับยุบตัวลงมาทันที
2.กับดักน้ำหนักคน: ไม่ใช่แค่นั่งนิ่ง แต่มี “แรงเต้นเข้าจังหวะ”
ตามกฎกระทรวงฯ ปี 2566 โครงสร้างประเภทอัฒจันทร์จัดอยู่ในกลุ่มอาคารชุมนุม ต้องออกแบบให้รับน้ำหนักบรรทุกจร (Live Load) ไม่น้อยกว่า 500 กิโลกรัมต่อตารางเมตร ซึ่งตัวเลขนี้ดูเหมือนจะเพียงพอหากทุกคน “นั่งนิ่งๆ”
แต่ในโลกความเป็นจริงของคอนเสิร์ต คนดูไม่ได้อยู่นิ่ง มีทั้งการลุกขึ้นกระโดด เต้น และโยกตัวตามเสียงเพลงพร้อมๆ กัน เมื่อคนนับร้อยขยับตัวในจังหวะเดียวกัน จะเกิดปรากฏการณ์ที่เรียกว่า “การสั่นพ้อง (Resonance)” คือความถี่ของแรงจากการเต้นไปตรงกับความถี่ธรรมชาติของโครงสร้างนั่งร้าน ทำให้เกิดแรงเหวี่ยงมหาศาลและโครงสร้างสั่นไหวอย่างรุนแรง หากคำนวณเผื่อไว้แค่คนนั่ง แต่ไม่เผื่อแรงไดนามิกจากการโยก นั่งร้านก็ยากจะต้านทานไหว
3.เรื่องของกฎหมาย: ถึงเกณฑ์ต้องมี “วิศวกรคุม” หรือไม่?
ตามกฎกระทรวงกำหนดสาขาวิชาชีพวิศวกรรมควบคุมปี 2565 ระบุชัดเจนว่า อัฒจันทร์ที่มีพื้นที่ตั้งแต่ 1,000 ตารางเมตรขึ้นไป จัดเป็นงานวิศวกรรมควบคุม
นั่นหมายความว่า ตั้งแต่ขั้นตอนการคำนวณออกแบบ การลงนามรับรอง ไปจนถึงการลงพื้นที่ควบคุมการประกอบติดตั้งหน้างาน จะต้องมี “วิศวกรโยธาที่มีใบอนุญาต” คอยตรวจเช็กทุกจุดอย่างเข้มงวด จะปล่อยให้เป็นหน้าที่ของช่างทั่วไปประกอบตามความคุ้นเคยไม่ได้เด็ดขาด
บทเรียนที่โชคดีไม่มีน้ำตา
เหตุการณ์นี้นับเป็นสัญญาณเตือนภัยครั้งใหญ่สำหรับผู้จัดงานอีเวนต์และคอนเสิร์ตในบ้านเรา แม้ครั้งนี้เราจะรอดพ้นความสูญเสียมาได้เพราะ “โชคช่วย” แต่ความปลอดภัยของผู้ชมไม่ควรต้องฝากไว้กับโชคชะตา
โครงสร้างชั่วคราวอาจรื้อถอนได้ง่าย แต่มาตรฐานความปลอดภัยต้องมั่นคงถาวร การคำนวณน้ำหนักเผื่อแรงเหวี่ยง การใช้อุปกรณ์ที่สมบูรณ์ และการมีวิศวกรควบคุมตามหลักวิชาชีพอย่างถูกต้องคือกุญแจดอกเดียวที่จะป้องกันไม่ให้ความสนุกในค่ำคืน ต้องกลายเป็นฝันร้ายซ้ำสองในอนาคต
ขอบคุณภาพคอนเสิร์ตจากฐานเศรษฐกิจ
